2000 yıldır kimse dokunamıyordu: Kömürleşen el yazmaları lazer ve yapay zekayla açıldı

Milattan Sonra 79 yılında Vezüv Yanardağı'nın patlamasıyla kömürleşen ve yüzyıllardır açılması imkansız görülen antik papirüs rulolarını yapay zeka parçalamadan baştan sona okudu. Haziran 2026'da Napoli'de yapılan açıklamada 1,5 metre kesintisiz antik Grekçe metnin kurtarıldığı duyuruldu.

Herculaneum'un lüks bir villasında 18. yüzyılda bulunan papirüs ruloları, antik dünyadan günümüze ulaşan tek sağlam kütüphane olma özelliği taşıyor. Jül Sezar'ın kayınpederine ait olduğu düşünülen villadan çıkarılan rulolar, yanardağ patlamasıyla kömüre dönmüş ve 2000 yıl boyunca okunamadan kalmıştı.

Askeri kampta şok keşif: Yerleşkeden 1800 yıllık 'lanet' çıktı:

KAYIP VAKA OLARAK NİTELENDİRİLMİŞTİ

Geçmiş yüzyıllarda akademisyenler ruloları bıçak, ağırlık ve kimyasallarla açmaya çalıştı. Ancak bu girişimler kırılgan papirüsleri çoğunlukla toza çevirdi. Hayatta kalan rulolar uzun süre "kayıp vaka" olarak görüldü ve kimse içlerindeki metinlere ulaşmayı başaramadı.

Dönüm noktası bilgisayar bilimcisi Brent Seales ve Silikon Vadisi destekçilerinin devreye girmesiyle geldi. Ekip ruloları parçacık hızlandırıcılarla ultra yüksek çözünürlükte taradı, ardından yapay zeka papirüs katmanlarını 3 boyutlu olarak sanal biçimde açtı ve gözle görülemeyen karbon mürekkep izlerini tespit etti.

İLK KELİME 'MOR' OLDU

2023 yılında mühürlü bir rulodan çözülen ilk kelime "mor" oldu. Aynı yıl küresel araştırmacıları seferber etmek için 'Vezüv Yarışması' (Vesuvius Challenge) başlatıldı. 2024'te Grek felsefesine ait tüm pasajlar kurtarıldı ve ekip 700 bin dolarlık büyük ödülü kazandı.

Şubat 2025'te PHerc. 172 numaralı rulonun içine ilk kez bakıldı. Yapay zeka "iğrenme", "korku" ve "hayat" kelimelerini tespit etti. Mayıs 2025'te aynı rulonun başlığı okundu ve metnin Epikurosçu filozof Philodemus'a ait 'Kötülükler Üzerine' adlı eser olduğu ortaya çıktı. Bu rulodan 70'ten fazla metin sütunu kurtarıldı.

1,5 METRE KESİNTİSİZ ANTİK METİN

En büyük gelişme ise Haziran 2026'da Napoli'de duyuruldu. PHerc. 1667 numaralı rulo baştan sona okundu. Yapay zeka bu rulodan 20 sütun ve 1,5 metre kesintisiz antik Grekçe metin çıkardı. Metnin yine Philodemus'a ait 'Tanrılar Üzerine' adlı eser olduğu belirlendi.

1 MİLYON DOLARLIK YENİ YARIŞMA BAŞLADI

Araştırma ekibi süreci hızlandırmak için tüm veri ve kodlarını halka açık paylaştı. Ayrıca 1 milyon dolar ödüllü yeni bir yarışma başlattı. Şimdiye kadar okunan metinler Grek Epikuros felsefesiyle sınırlı kaldı ve uzun süredir aranan 'kayıp başyapıtlar' henüz bulunamadı. Ancak yöntemin başarısı kanıtlandığı için Roma döneminden bu yana karbon altında mühürlü kalan kayıp felsefe, şiir ve tarih metinlerinin katlanarak gün yüzüne çıkarılması bekleniyor.