Antarktika'nın altında 180 milyon yıllık yapı bulundu
Bilim insanları 3 kilometre buzun altında insan eline benzeyen dev bir jeolojik yapı keşfetti. Yapının 180 milyon yıl önce süper kıtanın parçalanmasıyla oluştuğu belirlendi.
İtalya Cenova Üniversitesi'nden bir ekip, Doğu Antarktika'daki buzul tabakasının altında yelpaze biçiminde devasa bir bölge buldu. ,
Yapı kabaca bir elin parmaklarını açması ya da yelpaze gibi, tek bir merkezden dışarıya doğru yayılıyor. Bilim insanları buna "Doğu Antarktika Yelpaze Şekilli Havza Bölgesi" adını verdi.
AYRI SANILAN HAVZALAR TEK BİR SİSTEMMİŞ
Antarktika'nın altında daha önce bilinen birkaç havza vardı. Bunların en ünlüleri Wilkes, Aurora ve dünyanın en büyük buzul altı gölü Vostok'u barındıran havzaydı. Ancak bunların hepsi birbirinden bağımsız yapılar sanılıyordu.
Yeni araştırma hepsinin aynı merkezden açılan tek bir sistemin parçası olduğunu ortaya koydu.
Antarktika'daki ana kayanın yüzde 99'undan fazlası buzla kaplı olduğu için doğrudan bakmak mümkün değil. Ekip bunun yerine yerçekimi, manyetik alan ve sismik verileri topladı, bilgisayar modelleriyle buzun altındaki zemini simüle etti.
Araştırmanın başyazarı Egidio Armadillo sonucu şöyle özetledi:
"Eğer yorumumuz doğruysa, bu durum kıtasal kabukta şimdiye kadar tanınan dağıtılmış rotasyonel genişlemenin en büyük ve en net örneklerinden biri olabilir."
180 MİLYON YILLIK SÜREÇ
Yapının oluşumu yaklaşık 180 milyon yıl önce Gondvana adlı süper kıta parçalanmasıyla başladı. 70 milyon yıl önce de Antarktika ile Avustralya birbirinden ayrıldı. Yelpaze yapısı bu iki büyük olayın izlerini taşıyor.
Armadillo bu konuda "
apı birden fazla aşamada gelişmiş olabilir. Ancak bunun Gondvana'nın parçalanmasından önce gelen ve ona eşlik eden uzun tektonik evrimle bağlantılı olduğunu düşünüyoruz" dedi.
ANTARKTİKA DURAĞAN DEĞİLMİŞ
Bu keşfin en önemli sonucu, Doğu Antarktika hakkındaki yerleşik kanıyı yıkması. Bölge bugüne kadar tektonik açıdan "ölü", yani yer kabuğunun hareket etmediği ve depremlerin yaşanmadığı eski bir alan olarak kabul ediliyordu.
Armadillo bu algının artık geçersiz olduğunu vurguladı:
"Doğu Antarktika'nın büyük bir kısmı sadece ayrı havzaların bir koleksiyonu değil, kıta ölçeğinde bir deformasyon süreciyle üretilmiş uyumlu bir tektonik bölge olabilir."
Modele göre bu genişleme hareketi batıda Alpler büyüklüğündeki Gamburtsev Dağları'nı yükseltti, doğuda ise Transantarktika Dağları'nın parçalanmasına neden oldu.
İKLİM TAHMİNLERİ İÇİN ÖNEMLİ
Keşfin sadece geçmişe değil geleceğe de etkisi var. Buzulların ve eriyen buzun hangi yolları izleyeceğini belirleyen şey zemindeki tektonik yapı. Bu yeni model, Antarktika buzullarının iklim değişikliğine nasıl tepki vereceğini anlamak isteyen bilim insanlarına önemli veri sağlayacak.
